Phật học
XÂY DỰNG LÒNG NHÂN ÁI VÀ KHÁT VỌNG SỐNG CỦA THANH NIÊN - Thích Minh Hạnh
Đề dẫn:
Như chúng ta đã biết, sự phát triển về mặt vật chất hay kinh tế chỉ mang lại cho con người mức sống cao hơn, và đáp ứng cho nhu cầu dục vọng của mọi người trong xã hội, nó không đem cho người ta một đời sống tốt đẹp nơi tâm hồn. Cho nên, những học giả tiến bộ phương Tây đã nhận định rằng “ những tiến bộ về kinh tế làm tăng mức sống nhưng đôi khi lại làm rối loạn cuộc sống con người và môi trường. Không phải của cải tăng lên là cuộc sống gia đình hay đời sống…sẽ chỉ có tốt đẹp lên. Tiến bộ kỹ thuật góp phần làm cuộc sống dễ dàng, có khi lại là nguyên nhân của nhiều rối loạn xã hội nghiêm trọng”. (D.Pshofer) hay Và nhà khoa học Einstein cũng đã nói: “ khoa học kỹ thuật” chỉ làm trong sạch được phần vật chất thôi, chứ khoa học văn minh hiện đại không làm sao cải thiện và thanh lọc được phần tâm linh của nhân loại”.
Như thế, để đem lại sự an lạc, hòa bình và hạnh phúc cho con người hiện nay. Thì việc hình thành xây dựng lòng nhân ái và khát vọng sống là điều kiện cần thiết và trước tiên. Nền tảng nhân ái là liều thuốc hữu hiệu nhất, để giải tỏa những căn bệnh “ Nan Y” mà con người đang gặp phải. Và các vấn đề nhân ái quan yếu này phải được xây dựng trên cơ sở một cách cụ thể hơn trong mọi lãnh vực của đời sống. Bài viết góp phần tìm hiểu giá trị của “Xây Dựng Lòng Nhân Ái Và Khát Vọng Sống Của Thanh Niên”. Với mục đích nên được quan tâm một cách đúng mức, cần phải khai thác khả năng từ mọi phía nhất là lòng nhân ái và tinh thần khát vọng sống cho thanh niên hiện nay.
1. Xây dựng lòng nhân ái – tinh thần trách nhiệm
Hiện nay, đời sống tinh thần của xã hội có sự biến động về các chuẩn giá trị đạo đức, lòng nhân ái và khát vọng sống. Đó là căn bệnh tham dục, coi thường giá trị dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng kim tiền, cá nhân vị kỷ. Xem trọng giá trị vật chất, coi nhẹ giá trị tinh thần, chú trọng đến lợi ích cá nhân mà xem nhẹ giá trị cộng đồng. Quan trọng đến lợi ích trước mắt, không chú ý đến lợi ích lâu dài…nhiều tệ nạn xã hội phát triển đến mức chưa từng có như hiện nay; nhất là nạn mại dâm, ma túy. Những lối sống ấy nó len lỏi vào nếp sống truyền thống gia đình và học đường làm cho nhiều giá trị đạo đức bị phá vỡ. Với thực trạng đó, để tạo sự quân bình cho cuộc sống trở lại; những nhà Đạo đức, những nhà triết gia và các Tôn giáo đã lên tiếng kêu gọi: “xây dựng con người trở lại là điều cần thiết và trước tiên”.
Thứ nhất, trong mọi hoạt động sống của con người luôn có hình dáng của nhân ái như: nhân ái trong gia đình, nhân ái trong học đường, nhân ái trong những mối quan hệ ứng xử, nhân ái trong kinh tế hay nhân ái trong y đức..v.v. nhằm hướng dẫn con người hiểu biết toàn diện với chính mình, hiểu biết sự thật của xã hội nơi mà người ấy đang sống. Thấy rõ hướng đi với đời sống của mình, và chịu trách nhiệm về mọi hành vi của mình. Một con người không thể gọi là sống đúng nghĩa nếu không có khát vọng sống.
Thứ hai, hiện nay lại còn có một loại hình nhân ái trong môi trường, vì hiện nay môi trường sống của con người đang bị đe dọa một cách trầm trọng. Nói chung tùy theo từng mặc khác nhau của đời sống mà lòng nhân ái được thể hiện qua những sắc thái khác nhau, nhưng tựu trung đều nhằm đưa con người đến chổ gọi là hoàn thện về nhân tính; tránh ác làm lành, diệt trừ nguồn gốc của khổ đau và sống một cuộc sống an lạc, hạnh phúc ngay trong hiện tại. Và muốn phát triển toàn diện cấu trúc của một xã hội phải xây dựng lòng nhân ái làm căn bản, áp dụng nhân ái để có trách nhiệm xây dựng đời sống tốt đẹp cho mỗi cá nhân, cho xã hội, cho quốc gia. Lấy nhân ái làm kim chỉ nam cho việc ổn định xã hội, và làm thước đo giá trị căn bản nhất cho đời sống hạnh phúc.
Những điều mà người viết đề cập ở trên không chỉ là hiện tượng của hành vi lệch lạc, phi đạo đức trong nhà trường. Nghiêm trọng hơn nữa là những nhận thức sai lạc vì mục tiêu giáo dục và đào tạo trong nhà trường. Hiện nay, trong suy nghĩ của một số người cho rằng học đường chỉ là nơi cung cấp kiến thức để đỗ đạt bằng cấp này, bằng cấp kia, lấy đó làm nấc thang thăng tiến trong cuộc mưu sinh mà quên rằng học đường là nơi giáo dục con người toàn diện: con người xã hội (lòng nhân ái) và con người chính nó (khát vọng sống). Con người xã hội phải luôn có lòng nhân ái: với các kiến thức và khả năng chuyên môn để đáp ứng các yêu cầu xã hội và lịch sử của một xứ sở; con người chính nóphải luôn khát vọng sống: phải hiểu biết mình, chính các ước muốn, lo âu của mình, biết hàng phục phiền não để sống hạnh phúc trong môi trường sống mà mình đang sống, con người sống là mưu cầu để hạnh phúc và con người có mối quan hệ bất kả phân ly với tập thể, xã hội và thiên nhiên nên chỉ có thể sống hòa điệu với cộng đồng phục vụ các mục tiêu của cộng đồng.
Qua đó, người viết thiết nghĩ, xây dựng lòng nhân ái cần phải quan tâm nhiều đến vấn đề đạo đức bên cạnh trang bị kiến thức cho con người, phải kết hợp ba chiều: gia đình - học đường - xã hội, phải có sự phối hợp đồng bộ và tìm ra phương hướng xây dựng lòng nhân ái tốt nhất để giảm đi sự chênh lệch: người có tài thì nhiều quá, mà không có đức hay ngược lại. Ở đây người viết chỉ đề cập đến vấn đề con người trách nhiệm chính nó, trong đó xây dựng nhân cách con người. Nội dung bao gồm:
Xây dựng lòng nhân ái, giúp con người phải có mục tiêu lý tưởng, hướng thượng. Lý tưởng đó phục vụ cho an lạc, hạnh phúc của bản thân, tập thể, xã hội.
Xây dựng lòng nhân ái, tạo cho con người có khả năng nhận thức, phân biệt rõ phải, trái, thiện-ác, tốt - xấu, đúng - sai, hư - thật.
Xây dựng lòng nhân ái, định hướng con người biết hướng thiện, sống đạo đức, biết khép mình vào khuôn phép kỷ luật tự giác.
Xây dựng tâm lý lòng nhân ái, giúp con người có ý chí, quyết tâm theo đuổi con đường lý tưởng của mình.
Xây dựng lòng nhân ái đầy tình người: nhân, hiếu, trung, tình nghĩa.
Xây dựng lòng nhân ái giúp con người thấy rõ tính độc đoán, uy quyền, hưởng thụ, bất công của những người có quyền thế, xây dựng một xã hội công bằng, nhân ái, an lạc, hạnh phúc.
2. Khát vọng sống cho Thanh niên
Tất cả chúng ta là con người tham sống sợ chết, khát vọng sống của thanh niên, chúng ta thực hành theo đời sống sinh hoạt chung trong đạo đức nhân ái, để mang lại niềm an lạc, hạnh phúc cho mình và tha nhân. Vấn đề thanh niên hiện nay đang được tất cả mọi gia đình, mọi quốc gia, mọi tôn giáo quan tâm. Trên đại thể, lứa tuổi này trưởng thành tùy vào môi trường giáo dục của từng gia đình, từng xã hội và đồng thời tác động của từng gia đình đó, xã hội
đó theo những cách khác nhau. Điểm đáng chú ý thanh niên là nguồn nhân lực quan trọng của quốc gia. Do vậy, luôn phải quan tâm đến tâm tư tình cảm, nếp sinh hoạt, sự phát triển nhân cách đạo đức, tri thức… của thế hệ trẻ là phải bàn đến điều chính yếu đó là nhân tố đạo đức con người trong việc xây dựng lòng nhân ái cho thanh niên - nhân tố quan trọng nhất trong vấn đề hộ quốc an dân, mang tính bền vững. Thanh niên là giai đoạn trẻ phát triển và biến động về tâm sinh lý phức tạp, tác động khá mạnh vào sự định hình nhân cách. Giới tính định hình, nó quy định tính cách, nhận thức và sự thể hiện ra bên ngoài qua các hành vi ứng xử khác nhau giữa nam và nữ. Lúc này xuất hiện những khuynh hướng phát triển khá đặc biệt về biến chuyển tâm lý như: mong muốn tự khẳng định mình nên bắt đầu có dấu hiệu phản ứng lại lời dạy của thầy cô, cha mẹ, hoặc tranh cãi với bạn bè. Bắt đầu biết xấu hổ, biết tự kiêu, biết làm đẹp, thích được thỏa mãn các mong muốn như được đi chơi, được xem các trò chơi, tivi, game... Nếu không đáp ứng hoặc đáp ứng nhu cầu, không đúng do nuông chiều của cha mẹ thì dễ dẫn đến hư hỏng. Gần đây, tình trạng trong một số thanh thiếu niên có những biểu hiện của lối sống thực dụng, sa đà vào những thú vui làm mất sức khỏe và tàn phá tâm hồn, ý thức hạn hẹp về vai trò và trách nhiệm của mình trong cuộc sống... đã tạo nên những vấn nạn cho xã hội. Môi trường của các em tiếp xúc lúc này khá rộng, hiểu biết nhiều, vì vậy, phải dành nhiều thì giờ chăm lo để thanh niên phát triển nhân cách theo định hướng. Liên lạc thường xuyên với các thầy cô giáo để theo dõi việc học, tìm hiểu bạn bè của các em để nắm rõ tình hình sinh hoạt ở bên ngoài. Khi có điều kiện sinh hoạt chung như, liên hoan, kỷ niệm những ngày lễ truyền thống của đất nước... cần có chương trình nói rõ ý nghĩa lễ và khơi dậy tình thương
yêu, lòng nhân ái, biết chia sẻ niềm vui với người khác, cũng như giảng rõ về sự bất hạnh đối với ai thiếu tình thương với cha mẹ.
Với các khóa tu mùa hè của Phật giáo: hướng dẫn giảng dạy các Thanh niên về niềm tin và lẽ sống, khát vọng sống cho thanh niên; tin nhân quả, hướng dẫn phân biệt chính tà, thiện ác, nhất là biết tin vào chính mình. Có điều kiện nên cho thanh niên cùng với nhau để bước đầu học hỏi và có nếp sống hướng thượng, hoàn thiện bản thân và cũng để thiết lập một đời sống trật tự, bình yên, hạnh phúc tốt đẹp giữa con người với con người.
Mở các lớp hướng dẫn, tạo điều kiện cho thanh thiếu niên rèn luyện nâng cao các lĩnh vực về phương diện trí tuệ và kỹ năng. Đào tạo hướng dẫn một số kiến thức văn hóa, lịch sử, mỹ thuật, đạo đức lối sống… về kỹ năng giảng dạy hướng dẫn, kỹ năng hòa nhập cộng đồng thông qua hoạt động cắm trại, giao thông, hoạt động văn nghệ và các sinh hoạt cộng đồng khác. Một số kỹ năng sống cũng được dạy như: nữ công gia chánh, cách băng bó, xử lý vết thương, cấp cứu người chết đuối… Những hoạt động này giúp cho các em thanh niên phát triển trí tuệ, đạo đức, sức khỏe, độ nhạy cảm, lòng nhân ái, từ đó hình thành tính năng động, tự tin, bản lĩnh; hình thành tác phong tháo vác, năng động, khát vọng sống trong cuộc sống. Để xây dựng lòng nhân ái và khát vọng sống cho thanh niên, để đời sống an vui cho mỗi cá nhân, góp phần bình an xã hội, người viết xin đưa ra một vài ý kiến về
quan điểm Phật giáo như:
a) Thanh niên cần phải tôn trọng sinh mạng, bảo vệ sự sống không những của con người mà cả đến những loài sinh vật, cỏ hoa cây lá, biết bảo vệ cả môi sinh, môi trường.
b) Thanh niên cần phải luôn luôn tôn trọng tài sản của cộng đồng và cá nhân bằng cách không trộm cắp, không tham nhũng.
c) Thanh niên cần phải tôn trọng bảo vệ hạnh phúc gia đình, không quan hệ tình cảm bừa bãi tránh lây nhiễm, hạn chế nạn ly hôn trong giới trẻ.
d) Thanh niên cần phải sống trung thực, không dối trá, nói thiêu dệt, nói lời phá
sự đoàn kết, lừa gạt người.
e) Thanh niên cần phải giữ gìn tâm trí bình tĩnh, sáng suốt bằng cách tránh xa mọi nghiện ngập, về rượu, hút, chích cần sa, thuốc phiện…
Việc xây dựng được lòng nhân ái về năm điều này cho thanh niên, thực hiện được khát vọng sống, sẽ giúp dễ dàng vượt qua được mọi chướng ngại của sự suy thoái đạo đức, tạo dựng đời sống trong sáng, là nền tảng của đoàn kết dân tộc. Hơn nữa, chính năm điều này góp phần hữu hiệu cho mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh.
Sự tiếp nhận ngay từ lứa tuổi thanh niên có ảnh hưởng nhất định tới niềm tin và lối sống của các em. Với phương pháp và cách xây dựng lòng nhân ái các thanh thiếu niên trong xã hội như vậy, đã giúp cho các em tránh xa được những tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm; tạo cho các em có nếp sống hồn nhiên, vô tư, không vụ lợi, sống có trên có dưới, chan hòa đầm ấm và luôn có khát vọng sống rất cao. Các em có điều kiện lớn lên trở thành những công dân tốt, có đạo đức, năng nổ, đóng góp trong nhiều lĩnh vực xã hội. Như vậy, xây dựng lòng nhân ái và khát vọng sống của thanh niên hiện nay đã tồn tại và đang phát triển là do đáp ứng được nhu cầu của một bộ phận quần chúng nhân dân. Hoạt động này phù hợp và đáp ứng được thực tế nhu cầu của xã hội. Lòng nhân ái và khát vọng sống đó là yếu tố tất yếu của mỗi thanh niên cần phải có, đó chính là nhân cách phần cốt yếu của đạo làm người, sự hiểu biết tôn trọng nhân
cách của tha nhân. Vì vậy, tư tưởng này như là một luân lý một đạo đức nhân bản để
xây dựng một xã hội tốt đẹp không có chiến tranh bạo động, không có kỳ thị chủng tộc, và loại trừ mọi cái ác, vì thế Pascal nói: “Luân lý là một cuốn sách tốt nhất của ta, một cuốn sách mà ta cần tra cứu luôn luôn”. Thứ nữa, lòng nhân ái nhằm giáo dục về nhân cách đạo đức của mỗi cá nhân trong gia đình, tập thể, cho xã hội cho thế giới không riêng một ai: “Tề gia trị quốc bình thiên hạ”. Đây là lý tưởng lợi tha dẹp bỏ tất cả lòng ích kỷ của mỗi con người, thì tình người càng ấm áp, tình nhân loại vô cùng thắm thiết, khi nào con người ý thức được chân giá trị đích thực của tình thương, thì mới thiết lập một thế giới hạnh phúc và an lạc.
KẾT LUẬN
Nhìn chung, Xây dựng lòng nhân ái và khát vọng sống cho Thanh niên là cần thiết, và luôn luôn được điều chỉnh, bổ sung theo thời gian để đáp ứng và thích ứng những nhu cầu thời đại nhằm phát triển cá nhân và cộng đồng trên lĩnh vực tinh thần. Từ những nhận định như đã trình bày trong phần nội dung, người viết xin nêu ra những trọng tâm để có tóm tắc những ý chính để khẳng định vai trò của lòng nhân
ái và khát vọng sống với cuộc sống hiện nay.
Đời sống không thể không có lòng nhân ái và khát vọng sống, là cơ sở để hình thành nhân cách của con người.
Con người sống với lòng nhân ái : Xây dựng và ổn định trật tự xã hội, đời sống.
Hiện nay, đất nước chúng ta nói riêng và nhân loại nói chung đang nỗ lực tìm mọi cách để xây dựng một xã hội đầy tính người, nhân ái,
công bằng, văn minh, đạo đức…Tất cả những đức tính đó thể hiện và biểu lộ trước hết và trên hết trong những mối quan hệ hằng ngày.
Sự đối đãi giữa con người với nhau thấm đượm tinh thần nhân ái nhân văn sâu sắc, thì xã hội nào cũng hẳn sẽ là xã hội công bằng bằng, văn
minh và nhân đạo.
Tất cả chúng ta là con người tham sống sợ chết, khát vọng sống của thanh niên, chúng ta thực hành theo đời sống sinh hoạt chung trong đạo đức nhân ái, để mang lại niềm an lạc, hạnh phúc cho mình và tha nhân. Muốn có được một nếp sống hòa bình, xã hội tốt đẹp, tạo một cuộc sống văn minh lành mạnh trước hết mỗi thanh niên chúng ta phải bỏ những bản tính ích kỷ vị lợi của chính mình, bản tánh tự mình luôn kiềm
chế không gây bạo động cho mình và người.
Như vậy, để giải quyết vấn đề đó, con người cần có những phương thức sống đẹp, ngõ hầu góp phần xây dựng một xã hội tiến bộ, tốt đẹp và nhân ái, hữu ích trên mọi phương diện. Xây dựng lòng nhân ái và khát vọng sống cho thanh niên là tinh thần nhân bản, luôn hiện đại và phù hợp với mọi đời sống.
ĐẠI ĐỨC THÍCH MINH HẠNH - TRƯỞNG BAN VĂN HOÁ PG TỈNH HÀ NAM.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Biero Ferrucci, Sức Mạnh Của Lòng Nhân Ái, NXB. Từ điển Bách Khoa
2. M. Singh, Dalit’s Inheritance in Hindu Religion. Kalpaz Publications in India
2006 p.110. & xem K. T. S. Sarao, “Decline of Indian Buddhism” K. T. S.
Sarao (ed.) A Text Book of the History of Theravāda Buddhism, Dept. of
Buddhist Studies, University of Delhi, 2007 p. 110..
3. Joseph Buttinger. Việtnam: A Political History. Frederick A. Praeger, Inc.
Publishers, New York, USA, 1968, tr. 385.
4. Trần Văn Đôn, Our Endless War (inside Vietnam). Pressidio Press, San Rafaej,
CA, USA, tr. 124.
5. Trung tâm lưu trữ quốc gia II. Ký hiệu tài liệu SC. 04-HS.8464
6. Nguyệt san Liên Hoa, số ra ngày 29-1-1964. tr. 104.
7. Tương Ưng Bộ Kinh I, Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt trang102
8. Majjhima-Nikāya. III. 204. Ñāṇamoli & Bodhi (tr) op.cit., pp. 1053-1054.
